Alle berichten van Anke van Hal

Krimpen aan de IJssel: Openbare jurybijeenkomsten

Woningcorporatie QuaWonen werd in het kader van het project Slim & Snel, zie www.slim-en-snel.nl/cases/quawonen/, uitgedaagd tot een onorthodoxe aanpak van een project van 240 jarenzestig-woningen in Krimpen aan de IJssel. De corporatie koos bewust voor een beperkte uitvraag. Deze bestond uit eisen, wensen en zogenaamde ‘delighters’; de extra’s, de verrassende antwoorden op niet gestelde vragen. Via een contactadvertentie en social media nodigde QuaWonen partijen uit zich in te schrijven. Hierna is een informatieve bijeenkomst georganiseerd voor alle geïnteresseerden. Tijdens de bijeenkomst werd stilgestaan bij de voorwaarden voor deelname, het vernieuwende proces en de rol van een procescoach.
Uit alle ingeschreven consortia selecteerde QuaWonen tien partijen die werden uitgenodigd voor een nadere kennismaking. Deze tien hebben vervolgens tijdens een speeddate-sessie een presentatie van zeven minuten gehouden waarin ze hun visie en doelstelling presenteerden. Alles was openbaar, zo ook de jurering. De jury bestond uit vier werknemers van QuaWonen en een vertegenwoordiger van de bewoners. Zij kozen samen op basis van zachte criteria (‘de klik’),drie winnende consortia. De drie consortia hebben vervolgens de tijd gekregen hun plan verder uit te werken en aan te bieden aan QuaWonen.
In deze acht weken van conceptontwikkeling is er tijdens verschillende bijeenkomsten samengewerkt. De selectie van het winnende consortium vond plaats tijdens, nogmaals, een openbare jurering. Op deze dag presenteerden de drie consortia de plannen aan de jury en aan elkaar. De jury bestond uit vertegenwoordigers van QuaWonen, bewoners en de gemeente. Juryleden moesten na alle presentaties gezien te hebben tot een oordeel komen. Daarbij was een zevenkoppig panel van experts aanwezig om de jury bij te staan, variërend van stedenbouwers en energie-experts tot plan-economen. Uiteindelijk moest de raad van commissarissen van QuaWonen akkoord gaan met het winnende concept. Zij zijn gedurende het hele proces goed op de hoogte gehouden en deden vanuit hun verantwoordelijkheid telkens een laatste (financiële) controle..
SCoop (Simpel Coöperatief) is door de jury als winnend consortium gekozen. Zij hadden het meest energiezuinige concept uitgewerkt met een energiebesparing van 68%. Volgens de jury had dat het meest duurzame wooncomfort als gevolg. Maar Scoop kenmerkte zich ook door twee opvallende ‘delighters’;

De bewoners kregen van Scoop de mogelijkheid om iets extra’s gratis te laten doen in hun huis (verwijderen schoorsteen, vergroten toilet, vergrote hoekkeuken, toilet in badkamer, wasmachineaansluiting naar zolder, wasmachine of vaatwasseraansluiting in keuken, openslaande deuren naar tuin, realiseren open keuken of vaste trap naar zolder). Meer opties waren natuurlijk ook mogelijk maar daar stond dan wel een huurverhoging tegenover.
De bewoners konden bovendien tijdens de verbouwing twee weken hun intrek nemen in een ‘hotelwoning’. Dit omdat de houten vloeren in de woningen vervangen moesten worden waardoor de bewoners niet in hun woning konden blijven tijdens de renovatie (10 dagen). Een hotelwoning is een al opgeknapte en geheel ingerichte woning in hun wijk. Bewoners hebben vervolgens samen (onder begeleiding) het uit de woningen gesloopte vloerhout een nieuw leven gegeven door hiervan tuinmeubelen, straatmeubilair, carports en bloembakken en dergelijke te maken.
In april 2013 is de modelwoning opgeleverd. Door de woning te bezoeken, kregen alle bewoners een goed beeld van hun vernieuwde woning. QuaWonen wist samen met SCoop 100% van de bewoners te overtuigen en september 2014 waren alle 240 woningen al opgeleverd.

Heerenveen; bijzonder samenwerkingsverband

Woningen in bewoonde staat in een paar dagen tijd heel energiezuinig krijgen gebeurt de laatste tijd geregeld. Denk onder andere aan de initiatieven van de Stroomversnelling rond het Nul-op-de-Meterconcept. Wat het project aan de Commandeurstraat in Hereenveen van woningcorporatie Accolade echter onderscheidt van deze initiatieven is dat de productontwikkeling geheel in handen was van een consortium van leveranciers en adviseurs. Te weten de leveranciers Kingspan Unidek, Doorwin en Zehnder-J.E. StorkAir en de adviseurs Trecodome, The Source Group en Van Aken Architecten. Deze zes partijen ontwikkelden gezamenlijk, uitgaande van de LEAN-principes voor efficiënt werken, een woningrenovatieconcept waarbij de schil van de woning wordt vervangen. Het product dat de corporatie kreeg aangeboden was vrijwel geheel uitgewerkt. Het moest alleen nog worden aangepast aan de specifieke locatie.
Built4U schetste daartoe samen met de architect het straatbeeld, leverde digitaal een voorlopig driedimensionaal ontwerp aan (BIM) en maakte middels een factsheet het energieverbruik (voor en na renovatie)  inzichtelijk. Ook werd een kostenraming gemaakt voor het volledige project. Vervolgens werden de bewoners betrokken. Zij beslisten mee over het uiterlijk van de woning. Dat gebeurde tijdens de bewonerssessies. Daaruit kwam een digitaal driedimensionaal detailontwerp (BIM) voort, op basis waarvan de vergunningen en ontheffingen werden aangevraagd. In deze fase werden ook alle vragen betreffende financiering beantwoord.
De uitvoering vond plaats binnen vijf dagen waarbij de bewoner in zijn woning kon blijven. Gedurende het proces werd  het effect van de maatregelen gemonitord door een luchtdichtheidstest. Dit  omdat Built4U naast productgarantie ook garantie geeft op de productprestatie.
In het project in Heerenveen werd nauw samengewerkt met een basisschool in dezelfde straat. Binnen een op de renovatie gericht project over energiebesparing maakten de leerlingen tekeningen die groot op de schuttingen werden afgedrukt die ten behoeve van de bouwwerkzaamheden waren geplaatst. Daarnaast werd een themaweek ‘Duurzaamheid en Energie’ georganiseerd waarbij de kinderen spelenderwijs leerden omgaan met energiezuinigheid.

Amsterdam; Omvangrijk participatietraject

het project De Koningsvrouwen van Landlust  in Amsterdam heeft grote historische waarde. Het betreft namelijk de eerste strokenverkaveling voor arbeiderswoningen in Amsterdam. Bij de omvangrijke renovatie van dit project, bijna 75 jaar na oplevering, werden de bewoners intensief betrokken. Het participatietraject  kent 11 onderdelen, variërend van een excursie en monitoring van een proefportiek tot een vrouwenraad en kinderraad. Energiebesparing vormde een belangrijk uitgangspunt  maar vanwege de monumentale status mocht aan de buitenzijde niet worden geïsoleerd. Daarom werd gekozen voor een box-in-box isolatieconcept voorzien van de modernste installatietechnieken.
De betrokkenheid van de bewoners leidde tot onorthodoxe aanpassingen. Zo werd voor plafondverwarming gekozen omdat de bewoners sterke voorkeur hadden voor kleden en vloerbedekking op de  vloeren. Om te voorkomen dat voor elke technische ingreep mensen over de vloer zouden komen kregen de woningen een extra entreeruimte die ook door de corporatie toegankelijk is, met daarin, naast het warmterugwinningssysteem, ook een ruimte om schoenen op te bergen. Een voorziening die door de bewoners erg werd gemist.
Om ook de bewoners te bereiken die weinig de deur uit gaan en niet goed Nederlands spreken zijn kinderen via de buurtschool ingeschakeld.  Samen met de architect maakten zij woningplattegronden in de vorm van maquettes. Ook interviewden zij hun ouders thuis; Wat vindt u van uw huis? Hoe zou u gerenoveerde woning eruit moeten zien? Van deze filmpjes maakten zij een documentaire.
Bij zo’n complex project als dit gaat natuurlijk niet alles goed. Het proces werd dan ook goed gevolgd en geëvalueerd. Een belangrijke les die de corporatie trok uit deze ervaring is dat je niet te stellig moet zijn in het communiceren over de te verwachten besparingen. Een vernieuwde woning leidt immers tot hernieuwd gedrag hetgeen ook het theoretisch vastgestelde nieuwe energieverbruik beïnvloedt.

KUUB: de kracht van een stagiaire

KUUB  is een stichting die zich richt op de particuliere woningeigenaar. Oorspronkelijk richtte KUUB zich alleen op het realiseren van nieuwbouw maar sinds enige tijd is het speelveld uitgebreid naar energierenovatie en herbestemming.  Tessel de Rooij kreeg als stagiaire , met als specialisatie kunstbeleid en –management, de opdracht bewoners op een nieuwe en leuke manier enthousiast te krijgen voor energiebesparing. Zij besloot dit te doen door kunst en cultuur in te zetten. Haar aanpak werd een groot succes. Nu werkt ze als net-afgestudeerde bij KUUB en werkt haar onorthodoxe aanpak verder uit.

Twee voorbeelden illustreren de aanpak van Tessel. Zo maakte ze een online Energiemuseum  voor het energieloket van de gemeente Groningen,energiemuseum. In dit museum toont ze kunstwerken die energie opwekken of verwijzen naar energiebronnen. Tegelijk zet ze schilderijen in om een verhaal over energiebesparing te vertellen.
Het museum is een succes en kreeg een vervolg, onder andere op de Nacht van de Kunst en Wetenschap. Hier werden de prints van kunstwerken uit het energiemuseum en filmpjes over kunstwerken getoond. Bezoekers zagen in eerste instantie een gek voorwerp of bouwwerk en spraken Tessel aan voor uitleg.  Ze hoefde mensen dus niet aan te spreken met haar verhaal over energiebesparing; de mensen kwamen naar haar toe uit nieuwsgierigheid.

In een ander project haakte ze in op de tool ‘energiecheck’ van het energieloket in  Leeuwarden. De check geeft een gemiddeld energieverbruik per postcode. Tessel kalkte met stoepkrijt  het energieverbruik   op de straat van de betreffende postcode. Ook dit lokte nieuwsgierige reacties uit en openingen voor gesprek. Na afloop maakte Tessel een flipagram  van haar ervaringen die veel werd bekeken. Haar aanpak leidde tot een verdriedubbeling van het aantal mensen dat gemiddeld een energiecheck laat doen op een dag. In Leeuwarden initieerde ze ook ‘de zonnedans’ om de zogenaamde energiekaart onder de aandacht te krijgen.

Haar collega’s kijken reikhalzend uit naar nieuwe ideeën van hun  ‘stille held’.

Kansrijke Aanpakken

In de rationele bouwsector wordt vooral vanuit technische en economische wetmatigheden gedacht en gewerkt. Gedragsgerelateerde aspecten worden veelal buiten beschouwing gelaten. Onterecht. Om duurzaamheidsambities van papier naar praktijk te kunnen vertalen is meer kennis over het gedrag van mensen nodig. In dit onderzoek, dat in opdracht van Meer met Minder door Actors BV in samenwerking met Nyenrode Business Universiteit is uitgevoerd, is kennis uit de gedragswetenschappen naast ervaringen van gemeentelijke energiebesparingsprogramma’s (gericht op woningeigenaren) gelegd. Dit leidde tot een aantal concrete do’s en don’ts.

  • Maak een zorgvuldig onderscheid in doelgroepen: maak programma’s op maat.
  • Neem consequent de belangen en bestaande fascinaties van de betrokken partijen als uitgangspunt.
  • Bied zoveel mogelijk zekerheid.
  • Streef naar eenvoud en een handelingsperspectief.
  • Zorg voor keuzemogelijkheden.
  • Stel duidelijke en eenvoudig te behalen deadlines. Maar bied mensen ook de kans later aan te sluiten als het voor hen pas op een later moment mogelijk is om mee te doen.
  • Let er goed op dat partijen die bij het programma betrokken zijn, door de doelgroep als betrouwbaar worden gezien.
  • Streef er naar dat de doelgroep de maatregelen en het effect ervan zo veel mogelijk kan ‘ervaren’.
  • Ga er bij de ontwikkeling van programma’s niet vanuit dat mensen economisch rationeel denken en doen.
  • Geld is hele belangrijk maar ga er niet vanuit dat dit altijd de doorslaggevende factor is. Ook andere factoren kunnen een grote rol spelen.
  • Zet het algemeen belang niet dominant centraal, vooral de bijdrage aan een verbeterd milieu niet. Het algemeen belang is voor de meeste mensen slechts in tweede instantie een motiverende factor.

rapport kansrijke_aanpakken

artikel Kennis van gedrag is missing link

Reality Game ‘Energiebesparing Bestaande Woningbouw’

flyer_Reality Game

De Reality Game ‘Energiebesparing Bestaande Woningbouw’ is ontstaan vanuit de samenwerking tussen Nyenrode Business Universiteit  en de EnergieSprong binnen het project Slim & Snel. Het brengt deelnemers begrip bij van de complexe dynamiek van het proces van energiebesparen in de woningbouw (in bewoonde staat). Het bereidt hen  voor op de praktijk en brengt persoonlijke sterktes en zwaktes voor het voetlicht. In een spelsituatie- gebaseerd op de praktijk- ervaren deelnemers levensechte dilemma’s en leren ze het proces te begrijpen van verschillende kanten. Zo wordt inzichtelijk en invoelbaar hoe afzonderlijke maar vooral ook gezamenlijke belangen een rol spelen. Dat opent de weg naar een vruchtbare samenwerking. Vind de ‘fusie van belangen’!

Wilt u meer weten over de Reality Game ‘Energiebesparing Bestaande Woningbouw’? Neem contact op via info@homemates.nl of via het secretariaat van het Nyenrode Center for Entrepeneurship & Stewardship. Tel: 0346 291280

Masterclass ‘bewoners over de streep’

Veel woningeigenaren nemen zich voor om energiebesparende maatregelen te nemen. Om geld te besparen, het comfort te verbeteren, voor het milieu of om andere redenen. Maar vaak komt het er niet van de maatregelen ook echt te treffen. Vaak komt er iets tussen wat meer urgent is (kapotte wasmachine) of leuker (de nieuwste tablet) om geld aan uit te geven. Deze masterclass draait erom bewoners te helpen hun voornemens ook echt uit te voeren. Onder andere door de koppeling te leggen met dat wat ze meer bezig houdt en te voorzien in prikkels die ze ‘over de streep’ helpen. U maakt kennis met, soms onbewust aanwezige, bewonersmotieven, prikkels die hun succes bewezen hebben en manieren om urgentie te creëren. Vanuit een mix van theoretische kennis en praktijkervaring biedt Nyenrode Business Universiteit deze masterclass aan samen met het op dit terrein gerenommeerde marketing- & communicatiebureau 5plus1.

Voor wie?
Professionals met een HBO of universitair werkniveau die actief zijn op het gebied van energiebesparing in de bestaande woningbouw (in bewoonde staat).

Door wie?
Deze workshop wordt verzorgd door Anke van Hal, samen met Daan Overeem en Niels Gӧtz van 5plus1. Anke van Hal is hoogleraar Sustainable Building bij Nyenrode Business Universiteit en hoogleraar Sustainable Housing Transformation aan de TU Delft. 5plus1 is een marketing- en communicatiebureau, gespecialiseerd in marketingpsychologie en zeer ervaren in bewonerscommunicatie bij energiezuinig renoveren.

Praktisch
De masterclass duurt een dagdeel en wordt bij voldoende inschrijvingen op aanvraag aangeboden. De kosten van deze masterclass zijn € 200,- per persoon excl. BTW. Voor meer informatie: neem contact op met Hansje Vlam via tel. 0346 – 291 280 of
info@homemates.nl.

HomeMates_flyer_bewonerscommunicatie

Masterclass Samenwerken

Samenwerken in de keten lijkt bedrieglijk simpel en is onverwacht krachtig. Om goed te kunnen samenwerken is het essentieel om niet alleen een goed beeld hebben van de belangen van de andere partijen maar ook dat je die belangen samen weet te brengen. En dat je bouwt aan wederzijds begrip, vertrouwen en waardering. Samen weten we meer en samen kunnen we meer. Echte samenwerking kan leiden tot sneller, beter, goedkoper, innovatiever duurzamer; en dat allemaal tegelijk. Deze Masterclass wordt aangeboden door Nyenrode Business Universiteit.

Voor wie?
Professionals met een HBO of universitair werkniveau die actief zijn op het gebied van energiebesparing in de bestaande woningbouw (in bewoonde staat).

Door wie?
Deze workshop wordt verzorgd door Jack van der Veen en Anke van Hal. Jack van der Veen is hoogleraar Supply Chain Management aan Nyenrode Business Universiteit. Anke van Hal is hoogleraar Sustainable Building aan Nyenrode Business Universiteit en hoogleraar Sustainable Housing Transformation aan de TU Delft.

Praktisch
De masterclass duurt een dagdeel en wordt bij voldoende inschrijvingen op aanvraag aangeboden. De kosten van deze masterclass zijn € 200,- per persoon excl. BTW. Voor meer informatie: neem contact op met Hansje Vlam via tel. 0346 – 291 280 of
info@homemates.nl .

HomeMates_flyer_ketensamenwerking

Stripboek in Eindhoven; Offenbachlaan

http://www.ketensamenwerkingwerkt.nl

Woningcorporatie ’thuis ( destijds Domein ) startte in 2013 met groot onderhoud werkzaamheden bij 112 flats aan de Offenbachlaan. In deze flats wonen veelal 1 à 2 persoonshuishoudens met een kleine portemonnee. Er is een grote verscheidenheid aan nationaliteiten. Het merendeel van de bewoners is laag opgeleid. Er is een klein groepje ‘vaste’ bewoners, over het algemeen in de leeftijd boven 55 jaar. De gemiddelde leeftijd van de overige bewoners varieert tussen de 25 en 45 jaar. In 2012 was de mutatiegraad 17%. De groot onderhoud-werkzaamheden bestonden uit een binnenpakket (keuken, badkamer en toilet). De flats hadden een gasaansluiting en de bewoners konden kiezen voor een centrale verwarming. Daarnaast konden ze ook kiezen voor energiebesparende maatregelen. Het totale pakket leidde tot label B-kwaliteit. Aan de groot onderhoud werkzaamheden waren geen kosten voor de bewoners verbonden. Aan de cv en de energiebesparende maatregelen wel.

’thuis wilde de bewoners inspireren en binden en koos er daarom bewust voor om de bewoners tijdig, maar niet te vroeg te betrekken bij de plannen. (Als je te lang praat zonder resultaat, zorgt dat ervoor dat mensen afhaken. Begin je in een laat stadium is de kans groot dat je mensen overrompelt en zich dus niet betrokken voelen.) Vanuit het besef dat er veel laag opgeleide bewoners uit veel culturen (20!) wonen in de flats ontstond het idee om iets visueel te maken en te zorgen dat er meer contactmomenten zijn om vertrouwen op te bouwen en de informatie druppelsgewijs aan te bieden. De bewoners werden om te beginnen bewust nieuwsgierig gemaakt met een deurhanger waarop stond dat er iets zou gaan gebeuren. Vervolgens werden door de mensen van de werkvloer strips (3 afleveringen in 3 contactrondes) uitgereikt aan bewoners. Omdat bewoners zelf veel briefjes ophangen en op deze manier met elkaar communiceren werden bovendien in alle portieken borden opgehangen. In strip deel 2 zaten stickers voor de bewoners die op de borden geplakt konden worden. Hiernaast was er nog sprake van ‘klankborden’ met bewoners, een bewonersavond, een demonstratiewoning, een spreekuur tijdens onderhouds-werkzaamheden en een opruimactie voor bewoners. Uiteindelijk stemde 95% van de bewoners in met de energiebesparende ingrepen tot label B. De klanttevredenheid na afloop was 8.45 (op een schaal van 1 tot 10). .Inmiddels is de mutatiegraad 12% wat aangeeft dat bewoners zich meer thuis gaan voelen in hun woning.

 Klik op deze link voor het filmpje bij het stripverhaal van de Offenbachlaan.